Myśląc o postrzeganiu ciała, trudnościach i zaburzeniach psychicznych dotyczących cielesności i odżywiania, wiele osób pomyśli z pewnością, że te problemy dotyczą jedynie dziewczynek i kobiet. Wyniki badań faktycznie wskazują, że to damska część społeczeństwa częściej mierzy się z tymi trudnościami, ale nie znaczy to, że problem nie dotyczy mężczyzn i chłopców. Oni również dostają swoją reklamę “ideału”. Ideał ten nie dotyczy szczupłości i subtelności, w nim liczą się mięśnie, siła, kontrola i absolutny brak słabości. Mimo, że problemy związane z ciałem zaczynają się obecnie u coraz młodszych dzieci, na ten moment nadal podczas dojrzewania najwięcej osób doświadcza trudności dotyczących postrzegania własnego ciała, które u niektórych nastolatków w konsekwencji przeradzają się w poważne trudności i zaburzenia psychiczne. Okres dojrzewania często nazywany jest kryzysem, bo zachodzi w nim wiele zmian związanych z psychologicznym społecznym funkcjonowaniem człowieka, ale również zachodzi wiele zmian w jego ciele, które dla niektórych osób bywają bardzo trudne. Niektórzy z nastolatków w tym okresie zaczynają traktować swoje ciało jak wroga, zanim zdążą zobaczyć w nim sprzymierzeńca.
Choć niezadowolenie z ciała dotyczy zarówno dziewcząt, jak i chłopców, w przypadku chłopców często się je bagatelizuje. Co więcej, kiedy temat w ogóle się pojawia, bywa badany przy użyciu miar opartych na doświadczeniach dziewcząt, które nie oddają w pełni tego, jak chłopcy myślą o swoim wyglądzie i jaka presja ich dotyczy (Baker i in., 2019). Tymczasem liczby mówią same za siebie: nawet do 80% chłopców deklaruje niezadowolenie ze swojego ciała (Tiggemann i in., 2008). Warto jednak podkreślić, że u obu płci niezadowolenie to ma często inny charakter. Dziewczęta zazwyczaj chcą być szczuplejsze, natomiast u chłopców część chce schudnąć, ale wielu marzy o tym, by być większymi i bardziej umięśnionymi (Dion i in., 2016). To sprawia, że wielu nastolatków jednocześnie chce zredukować tkankę tłuszczową i zbudować mięśnie (Griffiths, Murray i Touyz, 2013).
Konsekwencje tej presji coraz częściej zauważają również badacze i lekarze. Badanie z 2019 roku wykazało, że 22% mężczyzn w wieku 18–24 lata deklarowało zaburzone zachowania żywieniowe nastawione na muskularność (muscularity-oriented disordered eating) (Nagata i in., 2019). Pediatrzy także alarmują o rosnącym nasileniu zachowań „wzmacniających mięśnie”, takich jak sięganie po sterydy, kompulsywne ćwiczenia, epizody objadania się czy uzależnienie od treningu, zwłaszcza wśród chłopców (Eisenberg, Wall i Neumark-Sztainer, 2012). W praktyce oznacza to coraz większą przepaść między tym, jak chłopcy wyglądają naprawdę, a jak uważają, że powinni wyglądać, podobnie jak obserwuje się to u części dziewcząt.
Na co powinniśmy zwracać uwagę jako opiekunowie?
Warto zwrócić uwagę na sygnały, które mogą wskazywać, że chłopiec zaczyna przeżywać silną presję dotyczącą swojego wyglądu. Jednym z nich są kompulsywne treningi. Syn lub podopieczny może na przykład spędzać bardzo dużo czasu na siłowni, nie potrafiąc zrobić sobie przerwy, a mimo wysiłku wciąż być niezadowolony ze swojej sylwetki (Vocks, 2009). Drugi niepokojący objaw to nagłe zmiany w sposobie jedzenia, np. ograniczanie posiłków, unikanie produktów, które wcześniej lubił, liczenie kalorii lub sztywne „zasady” żywieniowe, na przykład spożywanie tylko określonych produktów. Warto pamiętać, że zaburzenia odżywiania dotyczą także mężczyzn, choć często się o tym nie mówi (National Eating Disorders Association). Trzeci obszar to nadmierne sięganie po suplementy i substancje „na mięśnie”, takie jak odżywki białkowe czy kreatyna, przy jednoczesnym przekonaniu, że tylko w ten sposób osiągnie satysfakcjonujący wygląd. Warto wspomnieć, iż część takich preparatów nie jest przeznaczona dla osób poniżej 18 roku życia i może wpływać na nieprawidłowy rozwój dziecka (Field i in., 2014).
Chłopcy rzadziej mówią wprost, że mają kompleksy, częściej ukrywają je pod żartami, dlatego ważne jest, by reagować spokojnie, przy czym nie bagatelizować słów dziecka. W rozmowach warto uświadamiać, że temat ten jest zupełnie normalny, jednocześnie podkreślając, że uczucia związane z wyglądem są ważne i można o nich mówić. Dobrym sposobem jest przenoszenie uwagi z wyglądu na funkcję ciała, czyli na to, co ciało potrafi: daje możliwość gry, biegania, uczenia się, odpoczynku czy realizowania pasji (Alleva, 2015). Wątkiem, który dobrze jest też poruszyć, są media społecznościowe – warto wprost wyjaśnić, że obrazy w Internecie są często nierealistyczne – zdjęcia i filmy mają nałożone filtry, są pozowane i nie zawsze są efektem zdrowych nawyków czy suplementacji. Więcej o tym, jak rozmawiać z dzieckiem, by budować zdrowy obraz ciała, znajdziecie w artykule “Jak rozmawiać z dzieckiem, które nie lubi swojego ciała” .
Należy też wspierać dziecko w podejmowaniu aktywności fizycznej, która nie jest nastawiona na rywalizację czy wygląd, ale na dobre samopoczucie, zdrowie i radość z ruchu. Warto angażować się w takie formy ruchu również samemu. Dzieci uczą się dzięki obserwacji, a wspólny spacer, rower czy gimnastyka mogą stać się przyjemnym sposobem dbania o siebie, bez presji „wyniku” i “perfekcyjnej formy”. Równie istotnym elementem wsparcia jest sposób radzenia sobie z emocjami: staraj się mówić o stresie, napięciu czy frustracji w spokojny i konstruktywny sposób, ponieważ dzieci przejmują od dorosłych strategie regulacji emocji. Pokazywanie, że emocje można nazywać, przeżywać i uzewnętrzniać bez wstydu, jest jednym z najlepszych przykładów, jakie możesz dać swojemu dziecku (Butterfly Foundation).
Jeśli jednak zauważasz, że trudności związane z obrazem ciała zaczynają realnie wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka (pojawia się wycofanie społeczne, silny lęk przed jedzeniem, kompulsywne ćwiczenia lub obniżony nastrój) – warto nie zwlekać i skonsultować się ze specjalistą. Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc dziecku uporządkować emocje, a wsparcie psychiatry dzieci i młodzieży pozwala dobrać odpowiednie leczenie (jeśli takie jest konieczne). Szukanie pomocy nie jest porażką — to odpowiedzialny krok, który daje dziecku sygnał: „Twoje samopoczucie jest ważne i nie musisz radzić sobie z tym sam.”
Autorka tekstu: Amelia Przygodzka
Bibliografia
Alleva, J. M., Sheeran, P., Webb, T. L., Martijn, C., & Miles, E. (2015). A meta-analytic review of stand-alone interventions to improve body image. PLOS ONE, 10(9), e0139177. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0139177
Baker, J. H., Higgins Neyland, M. K., Thornton, L. M., Runfola, C. D., Larsson, H., Lichtenstein, P., & Bulik, C. (2019). Body dissatisfaction in adolescent boys. Developmental Psychology, 55(7), 1566–1578. https://doi.org/10.1037/dev0000724
Butterfly Foundation. (b.d.). Supporting positive body image: Role modelling positive body
image. Dostęp: 8 stycznia 2026,
Dion, J., Hains, J., Vachon, P., Plouffe, J., Laberge, L., Perron, M., … Leone, M. (2016). Correlates of body dissatisfaction in children. The Journal of Pediatrics, 171, 202–207. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2015.12.045
Eisenberg, M. E., Wall, M., & Neumark-Sztainer, D. (2012). Muscle-enhancing behaviors among adolescent girls and boys. Pediatrics, 130(6), 1019–1026.
Field, A. E., Sonneville, K. R., Crosby, R. D., Swanson, S. A., Eddy, K. T., Camargo, C. A., Jr, Horton, N. J., & Micali, N. (2014). Prospective associations of concerns about physique and the development of obesity, binge drinking, and drug use among adolescent boys and young adult men. JAMA Pediatrics, 168(1), 34–39. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2013.2915
Griffiths, S., Murray, S. B., & Touyz, S. (2013). Disordered eating and the muscular ideal. Journal of Eating Disorders, 1, Article 15. https://doi.org/10.1186/2050-2974-1-15
Nagata, J. M., Murray, S. B., Bibbins-Domingo, K., Garber, A. K., Mitchison, D., & Griffiths, S. (2019). Predictors of muscularity-oriented disordered eating behaviors in U.S. young adults: A prospective cohort study. International Journal of Eating Disorders, 52(12), 1380–1388. https://doi.org/10.1002/eat.23094
National Eating Disorders Association. (b.d.). Eating disorders in men and boys.
Tiggemann, M., Martins, Y., & Churchett, L. (2008). Beyond muscles: Unexplored parts of men’s body image. Journal of Health Psychology, 13(8), 1163–1172.
Vocks, S., Hechler, T., Röhrig, S., & Legenbauer, T. (2009). Effects of a physical exercise session on state body image: The influence of pre-experimental body dissatisfaction and concerns about weight and shape. Psychology & Health, 24(6), 713–728.
