Od wielu lat powstaje coraz więcej stron internetowych promujących anoreksję (tzw. pro-ana). Pro-ana opisywana jest jako filozofia, która przedstawia anoreksję jako świadomy wybór, styl życia, a nie zaburzenie psychiczne o wysokim współczynniku śmiertelności. Ich celem jest “pomoc” osobom chorym na anoreksję oraz tym, które chcą na nią zachorować. Treści takich stron skupiają się na nauce technik odchudzania, ukrywania choroby przed rodzicami i lekarzami oraz wspieraniu się nawzajem w stosowaniu bardzo restrykcyjnych diet. Uczestnikami grup są dzieci, nastolatkowie i dorośli – chłopcy, dziewczynki, mężczyźni i kobiety.
Na stronach pro-ana znajdują się porady jak schudnąć i unikać jedzenia, inspiracje przedstawiające zdjęcia wychudzonych sylwetek, kalkulatory BMI i licznik kalorii. Wraz z rozwojem mediów społecznościowych, zaczęły powstawać społeczności, które opierają się na podobnych celach, co strony pro-ana. Tworzenie społeczności skupionych wokół stylu życia pro-ana odbywa się nawet na Facebooku. W takich grupach możliwa jest interakcja między członkami. Dyskusje mogą być bardzo osobiste. Społeczności umożliwiają nie tylko przekazywanie informacji (tak jak w przypadku stron internetowych), ale także budowanie wspólnoty. Dzięki byciu chudym, można należeć do jakiejś społeczności. Często są to jedyne przestrzenie dla osób chorych, w których mają one poczucie, że są rozumiane i otrzymują wsparcie bez osądzania. Skutkiem tego może być nasilanie się objawów zaburzeń odżywiania. Osoby chore, które są członkami społeczności pro-ana, tłumaczą swoje zachowania w pozytywny i sprawczy sposób. Daje im to poczucie kontroli, osiągnięć i atrakcyjności. Warto podkreślić, że społeczność pro-ana nie koncentruje się na powrocie do zdrowia. Oferuje porady dotyczące odchudzania, udziela wsparcia i zapewnia akceptującą przestrzeń, w której krytykuje się chęć lub próby wyzdrowienia z zaburzeń odżywiania.
Jednym z elementów dyskusji na grupach pro-ana jest tak zwane “thinspiration” lub “thinspo”. Polega to wymienianiu się zdjęciami skrajnie chudych, bardzo szczupłych kobiet, które inspirują do dalszego odchudzania. Thinspiration najczęściej odnosi się do publikowania zdjęć typu selfie w serwisach internetowych i mediach społecznościowych, przedstawiających przesadnie szczupłe sylwetki. Osoby publikujące treści thinspiration mają na celu inspirowanie innych do wprowadzania zmian w swoim życiu i osiągania wyglądu podobnego do tego, który widzą na zdjęciach. W pewnym sensie obrazy te sugerują, że taki wygląd jest pożądany przez innych. Ekspozycja na treści thinspiration, w kontekście wizerunku ciała, często wiąże się ze zwiększoną tendencją do wdrażania niezdrowych nawyków żywieniowych opartych na restrykcyjnych dietach lub zachowań charakterystycznych dla zaburzeń odżywiania. W rezultacie osoby przeglądające treści thinspiration dążą do celowego utraty wagi poprzez intensywną aktywność fizyczną lub restrykcyjne diety.
Wyniki badań pokazują, że thinspiration zachęca do stosowania niezdrowych nawyków żywieniowych, charakterystycznych dla zaburzeń odżywiania, a także cechuje się silnymi negatywnymi postawami wobec nadmiaru tkanki tłuszczowej i przybierania na wadze (Boero, Pascoe, 2012). Członkowie grup bywają agresywni wobec siebie nawzajem. Często stosują wobec siebie obrażające komentarze skupione na wytykaniu błędów w odchudzaniu. Również pojawiają się tam treści fatphobiczne, polegające na sprowadzaniu nadwagi i otyłości do indywidualnych wyborów lub przekonania, że ludzie grubi są leniwi. W tym przypadku fatphobia odnosi się przede wszystkim do lęku przed przytyciem.
Konsekwencją częstego kontaktu z treściami thinspiration jest niskie zadowolenie ze swojego ciała. Osoby, które mają częstszy kontakt z treściami “thinspiration”, są mniej zadowolona ze swojego ciała (Griffiths, Stefanovski, 2019). Także, im częściej obcuje z treściami “thinspiration”, tym mniej pozytywnych emocji i tym więcej negatywnych emocji doświadcza (Griffiths, Stefanovski, 2019). Instagram może być bardziej szkodliwy niż inne media społecznościowe, ponieważ opiera się głównie na publikowaniu obrazów, w tym selfie, natomiast inne platformy cechują się większym zróżnicowaniem publikowanych treści (Fardouly i in., 2018; Holland, Tiggemann, 2016; za: Uram, 2024).
Tematyka anoreksji pojawiła się także na TikToku poprzez filmy „pro-ana” (proanorektyczne), w których użytkownicy wspierali się nawzajem w odchudzaniu, dzielili się radami i rzucali sobie wyzwania. Na szczęście większość tych filmów została zablokowana przez mechanizmy kontrolujące treść na platformie, chociaż niektóre wciąż łatwo omijają te zabezpieczenia. W jednym z badań (Blackburn, Hogg, 2024) kobiety narażone na treści proanorektyczne wykazały największy spadek satysfakcji z wyglądu ciała i internalizacji standardów piękna. Uczestniczki sklasyfikowane jako intensywne i ekstremalne użytkowniczki TikToka wykazywały średnio większy poziom zaburzonych zachowań żywieniowych niż osoby z niskim i umiarkowanym poziomem użytkowania. Niezadowolenie z wyglądu ciała i zwiększone przyjmowanie jako własne, standardów piękna promowanych w internecie może zwiększać ryzyko rozwoju zaburzonych przekonań dotyczących ciała i nieadaptacyjnych zachowań żywieniowych, które mogą prowadzić do zachorowania na zaburzenia odżywiania.
Autorka tekstu: Martyna Muśko
Bibliografia:
Boero, N., & Pascoe, C. J. (2012). Pro-anorexia Communities and Online Interaction: Bringing the Pro-ana Body Online. Body & Society, 18(2), 27-57. https://doi.org/10.1177/1357034X12440827
Griffiths, S., & Stefanovski, A. (2019). Thinspiration and fitspiration in everyday life: An experience sampling study. Body Image, 30, 135-144. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2019.07.002
Uram, P., (2024). Fitspiration and thinspiration – a review of recent research / Fit inspiracja i thin inspiracja – przegląd najnowszych badań. Social Dissertations / Rozprawy Społeczne, 18(1), 385-397. https://doi.org/10.29316/rs/191129
Blackburn, M., R.,& Hogg, R., C. (2024). #ForYou? the impact of pro-ana TikTok content on body image dissatisfaction and internalisation of societal beauty standards. PLOS One, 19(8). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0307597
Logrieco, G., Marchili, M. R., Roversi, M., & Villani, A. (2021). The Paradox of Tik Tok Anti-Pro-Anorexia Videos: How Social Media Can Promote Non-Suicidal Self-Injury and Anorexia. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1041. https://doi.org/10.3390/ijerph18031041