Masturbacja dziecięca definiowana jest jako stymulowanie własnego ciała, w szczególności obszarów erogennych i wywoływanie w ten sposób uczucia przyjemności. Masturbacja u dzieci jest dość powszechna i często łatwa do zaobserwowania. Dziecko, na przykład “tak dziwnie” podskakuje, kiwa się czy ociera (Lew-Starowicz, 2000). Może temu towarzyszyć przyspieszony oddech i czerwone plamy na ciele. Zachowania masturbacyjne są naturalnym ludzkim zachowaniem. Najczęstszym powodem podejmowania się przez dziecko masturbacji jest osiągnięcie przyjemności. Dzieci mówią, że to, co robią jest: “miłe, fajne, gilgocze”. Masturbacja może także wynikać z potrzeby poznawania swojego ciała. Dziecko eksperymentując z dotykaniem swojego ciała zaspokaja i rozwija swoją ciekawość, odkrywa coś nowego. Jego własne ciało stanowi dla niego samego swego rodzaju obszar badań. Zachowania masturbacyjne mogą także pełnić funkcję zaspokajania innych potrzeb dziecka, na przykład bezpieczeństwa, bliskości, samouspokojenia (Gulczyńska, 2017). Przykładowo: dziecko ociera się o oparcie fotelu, aby się uspokoić lub dziecko, które boi się zgaszonego światła dotyka genitaliów do momentu zaśnięcia. W takich sytuacjach masturbacja jest sposobem radzenia sobie z dyskomfortem. Dla dorosłych może być to sygnałem, że dziecko przeżywa duże napięcie.
Zdarza się, że samostymulacja utrudnia dziecku funkcjonowanie, a podejmowana przez dziecko masturbacja szkodzi jego zdrowiu (np. samouszkodzenia, siniaki, otarcia). Bywa również tak, że masturbacja może być odpowiedzią na trudne doświadczenia, jakich dziecko było świadkiem lub których doświadczyło (jednak wtedy zazwyczaj obserwuje się również inne niepokojące zachowania u dziecka). Masturbacja dziecięca może budzić w dorosłych poczucie dyskomfortu czy obaw o własne dziecko. W takiej sytuacji zaleca się rodzicom obserwację, mającą na celu weryfikację częstości obserwowanych zachowań autoerotycznych dziecka oraz tego, w jakich momentach dziecko zaczyna się masturbować. Kluczowa jest również obserwacja, czy dziecko stosuje inne sposoby obniżania napięcia, czy w ostatnim czasie zmieniło się jego zachowanie lub czy przejawia inne niepokojące zachowania. Niezależnie od powodu, rodzice zawsze mogą skonsultować się ze specjalistą.
Przed spotkaniem z psychologiem dziecięcym, warto najpierw zwrócić uwagę, czy:
- dziecko nie potrafi “oprzeć się” wykonywaniu określonego zachowania, np. przerywa zabawę, przestaje oglądać bajkę;
- ma poczucie, że musi to robić;
- pojawia się narastające napięcie przed rozpoczęciem zachowania, np. wzrost aktywności ruchowej, gniew, rozżalenie, kiedy pojawiają się przeszkody w realizowaniu czynności autoerotycznych;
- pojawia się niepokój lub zdenerwowanie w sytuacji niemożliwości podjęcia zachowania;
- podczas wykonywania zachowania i po czynnościach masturbacyjnych u dziecka widoczne jest odprężenie, uspokojenie;
- w trakcie masturbacji dziecko koncentruje się jedynie na masturbacji, sprawiając wrażenie, że nie reaguje na to, co dzieje się dookoła niego, np. na uwagi rodzica;
- dziecko coraz częściej i intensywniej stosuje masturbację (Goodman, 1989).
W jaki sposób reagować na masturbację dziecka?
Przede wszystkim warto zastanowić się, na ile potrzeba podjęcia oddziaływań związanych z zachowaniami autoerotycznymi wynika z troski o dziecko, a na ile z obaw, przekonań dorosłych. Niezależnie od przyczyn masturbacji, warto zastanowić się, co sami myślimy o zachowaniu dziecka.
- Co w tym zachowaniu jest dla nas trudnego?
- Dlaczego przeszkadza?
- Jakie budzi emocje?
- Dlaczego chcemy, żeby dziecko tego nie robiło?
- Co pamiętamy, jak ważni dorośli odnosili się do seksualnej sfery naszego życia i co nam na ten temat przekazywali?
Warto pamiętać, że spokojny i rozluźniony rodzic to podstawowe “narzędzie” do przywracania równowagi u dziecka. Zachowania autoerotyczne dziecka nie znikną, kiedy zostaną zakazane. Warto zwrócić uwagę na fakt, że zachowanie autoerotyczne ma dla dziecka sens, dlatego podejmuje ono tą czynność. Zaprzestanie (z perspektywy dziecka) jest bezzasadne, ponieważ wiąże się z odebraniem sobie przyjemność. Kiedy odczuwa presję, żeby tego nie robić, zaczyna czuć, że z jego ciałem i z nim samym jest coś nie tak.
Potencjalnymi skutkami negatywnego reagowania na dziecięcą masturbację mogą być trudności z akceptacją własnego ciała, akceptacją swojej seksualności, komunikowaniem potrzeb w kontakcie z partnerem/ partnerką, wzięciem odpowiedzialności za własną seksualność. Towarzyszy temu niekiedy poczucie winy, wstyd.
Warto zadbać o to, żeby dziecko nie dostawało komunikatów, że masturbacja jest nie w porządku. Nie wolno przerywać masturbacji dziecka zakazując jej. Należy spróbować przekierować jego uwagę, na przykład zawołać, zaprosić do jakiejś czynności, poprosić o coś. Tak, aby dziecko nie dostało komunikatu, że to co robi jest złe. W rozmowach z dzieckiem dotyczących masturbacji należy mówić, że dotykanie się jest w porządku, ale jest to czynność intymna i dlatego nie można masturbować się przy innych ludziach. Warto rozmawiać o tym z dzieckiem i zadawać mu pytania wprost – stwarzając oczywiście bezpieczną atmosferę, bez obecności innych dzieci, czy dorosłych, przy których dziecko nie czuje się komfortowo. Język należy dostosować do wieku dziecka, pamiętając, że dzieci przed okresem dojrzewania nie myślą o mastrubacji w myśl przyjemności seksualnej w porównaniu do dorosłych, a przyjemności jaką mogą czerpać w kontakcie ze swoim ciałem. Przede wszystkim kluczowe jest wysłuchanie dziecka i sprawdzenie, co ono samo myśli i mówi na temat masturbacji. Kiedy masturbacja dziecięca ma służyć redukcji napięcia, zazwyczaj oddziaływania terapeutyczne koncentrują się na wspieraniu rodziców i dziecka w znajdowaniu innych sposobów radzenia sobie z emocjami, stresem.
Autorka tekstu: Martyna Muśko
Bibliografia
Beisert, M. (2006). Rozwojowa norma seksuologiczna jako kryterium oceny zachowań seksualnych dzieci i młodzieży. Dziecko krzywdzone, 16
Goodman A. (1989). Addiction defined: Diagnostic criteria for addictive disorder. American Journal of Preventive Psychiatry and Neurology, 2, 12-15.
Goodman, A. (1990). Addiction: Definition and implications. British Journal of Addiction, 85(11), 1403–1408. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.1990.tb01620.x
Gulczyńska, A. (2017). Masturbacja u dzieci przedszkolnych – komu i jak pomagać? Pediatria Polska, 92(6), 753-757.
Lelonek-Kuleta, B. (2012). Uzależnienie od czynności – zdefiniowanie pojęcia, specyfika problemu oraz kierunki diagnozy. Serwis informacyjny NARKOMANIA. Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, 1(57) 2012, 13-18.
Lew-Starowicz Z. (2000), Seksuologia wieku dziecięcego i okresu dojrzewania, w: A. Popielarska, M. Popielarska (red.), Psychiatria wieku rozwojowego, Wydawnictwa Lekarskie PZWL, Warszawa.